چرا ساختن بیشتر لزوماً قیمت مسکن را پایین نمیآورد؟
یکی از رایجترین توضیحها برای گرانی مسکن، کمبود عرضه است. منطق ساده به نظر میرسد: وقتی تعداد خانهها کمتر از نیاز جامعه باشد، قیمت بالا میرود و اگر ساختوساز افزایش پیدا کند، عرضه بیشتر میشود و فشار قیمتی کاهش پیدا میکند. بر اساس همین نگاه، بسیاری از سیاستهای مسکن نیز حول یک هدف مشخص شکل میگیرند: زمین بیشتری برای ساخت فراهم شود، محدودیتهای ساختوساز کاهش پیدا کند و تعداد بیشتری واحد مسکونی ساخته شود.
اما آیا رابطه میان تعداد خانههای ساختهشده و قیمت مسکن واقعاً به همین سادگی است؟
جاش رایان-کالینز در کتاب چرا نمیتوانی خانه بخری؟ تلاش میکند از همین نقطه وارد مسئله شود. استدلال او این است که مسکن را نمیتوان مانند یک کالای معمولی در نظر گرفت که فقط بر اساس رابطه میان عرضه و تقاضا قیمتگذاری میشود. خانه علاوه بر اینکه کالایی برای مصرف و سکونت است، یک دارایی مالی نیز محسوب میشود؛ داراییای که میتواند ارزش خود را حفظ کند یا در طول زمان افزایش دهد.همین ویژگی، سازوکار بازار مسکن را پیچیدهتر میکند.
مسکن؛ هم محل زندگی، هم دارایی
در مورد بسیاری از کالاها، افزایش تولید میتواند به افزایش عرضه و در نتیجه کاهش قیمت منجر شود. اما در بازار مسکن، خود ساختمان تنها بخشی از مسئله است. هر خانه روی زمینی قرار دارد که عرضه آن محدود است و برخلاف ساختمان، نمیتوان زمین جدیدی را به همان شیوه تولید کرد.
از سوی دیگر، امکان تأمین مالی خرید مسکن نیز نقش مهمی دارد. بانکها میتوانند با اعطای وام، قدرت خرید بیشتری را وارد بازار کنند. در نتیجه ممکن است همزمان با افزایش ساختوساز، قدرت خرید متقاضیان نیز افزایش پیدا کند و بخشی از فشار ناشی از تقاضا خود را نه در افزایش تعداد خانهها، بلکه در افزایش قیمت زمین و مسکن نشان دهد.
به این ترتیب، تعداد خانههای ساختهشده تنها یکی از متغیرهای مؤثر بر قیمت است. اینکه چه مقدار اعتبار برای خرید ملک در دسترس است، خریداران چه انتظاری از آینده قیمتها دارند و مسکن تا چه اندازه بهعنوان یک دارایی سرمایهای خریداری میشود، همگی میتوانند بر نتیجه نهایی اثر بگذارند. اینجاست که یک تناقض مهم شکل میگیرد: ممکن است ساختوساز افزایش پیدا کند، اما قیمت مسکن همچنان بالا برود.
وقتی ساختوساز بالا میرود، اما قیمت هم بالا میرود
اسپانیا و ایرلند پیش از بحران مالی سال ۲۰۰۸ نمونههایی هستند که رایان-کالینز برای توضیح این مسئله به آنها توجه میکند. در هر دو کشور، در سالهای پیش از بحران، ساختوساز مسکن با سرعت زیادی افزایش یافت. اگر مسئله مسکن صرفاً کمبود واحدهای مسکونی بود، انتظار میرفت چنین حجم بزرگی از ساختوساز دستکم مانع افزایش شدید قیمتها شود اما قیمتها همچنان افزایش یافتند.
در نهایت، با وقوع بحران مالی، مشخص شد که بخشی از ساختوساز گسترده آن سالها نیز نتوانسته بود مانع شکلگیری یک حباب بزرگ در بازار املاک شود. حتی بخشی از خانههایی که در همان دوره ساخته شده بودند، پس از بحران خالی ماندند.
اینجا یک پرسش ساده اما مهم شکل میگیرد: اگر مشکل فقط این بود که خانه کافی ساخته نشده است، چگونه ممکن است در دورهای که تعداد بسیار زیادی خانه جدید ساخته میشود، قیمتها همچنان افزایش پیدا کنند و بعد بخشی از همین خانههای تازهساختهشده بدون استفاده باقی بمانند؟




دیدگاهها