چرا شهرها علیه تازهواردان متحد میشوند؟
اقتصاد سیاسی ائتلاف مهار و ذینفعان ممنوعیت گسترش شهری
چرا بعضی شهرها تلاش میکنند جلوی ورود تازهواردان را بگیرند؟ چرا گروههایی با منافع ظاهراً متفاوت، از ساکنان قدیمی و مالکان خانه گرفته تا فعالان محیطزیست و مدیران شهری، گاهی در مخالفت با گسترش شهر کنار یکدیگر قرار میگیرند؟ پاسخ را باید در منافع اقتصادی و سیاسی این گروهها جستوجو کرد؛ منافعی که ممکن است با شعارهایی مانند حفاظت از محیطزیست، حفظ کیفیت زندگی یا جلوگیری از شلوغی شهر پوشانده شوند.
شلومو آنجل در کتاب «سیاره شهرها» نشان میدهد که سیاستهای محدودکننده رشد شهری فقط مجموعهای از تصمیمات فنی برای مدیریت شهر نیستند. این سیاستها میتوانند به ابزاری برای حفظ منافع ساکنان فعلی و مالکان داراییها تبدیل شوند؛ حتی اگر نتیجه آن، گرانتر شدن مسکن و دشوارتر شدن زندگی برای کسانی باشد که تازه میخواهند وارد شهر شوند.
توهم تاریخی مهار مهاجرت؛ از ملکه الیزابت تا سیستم هوکو
تلاش برای جلوگیری از ورود جمعیت تازه به شهرها، پدیده تازهای نیست. در ۷ ژوئیه ۱۵۸۰، ملکه الیزابت اول فرمانی صادر کرد که بر اساس آن ساخت خانه در فاصله سه مایلی، حدود پنج کیلومتری، دروازههای لندن ممنوع میشد. استدلالهای مطرحشده برای این تصمیم آشناست: ورود فقرا و افراد کممهارت، افزایش تراکم جمعیت و بیماری، گران شدن اجناس، شلوغی و ترافیک و در نهایت پایین آمدن کیفیت زندگی ساکنان شهر.
این فرمان قرار بود جلوی رشد لندن را بگیرد، اما نهتنها به هدف خود نرسید، بلکه مجموعهای از ۱۴ فرمان مشابه که بین سالهای ۱۶۰۲ تا ۱۶۳۰ صادر شدند نیز نتوانستند روند گسترش شهر را متوقف کنند. لندن به رشد خود ادامه داد و جمعیت آن از ۵۰۰ هزار نفر فراتر رفت. تجربه لندن نشان میدهد که ممنوعیت ساختوساز و محدود کردن ورود جمعیت، لزوماً تقاضای سکونت در شهر را از بین نمیبرد؛ بلکه ممکن است فقط شکل پاسخگویی به این تقاضا را تغییر دهد.
چند قرن بعد، چین نیز با مسئله مشابهی روبهرو شد. دولت این کشور از دهه ۱۹۵۰ نظامی به نام «هوکو» را برای کنترل مهاجرت روستاییان به شهرها به کار گرفت. این نظام، دسترسی مهاجران به اقامت شهری و برخی خدمات عمومی را به ثبت محل سکونت آنها گره میزد و به این ترتیب، رفتوآمد و استقرار جمعیت روستایی در شهرها را محدود میکرد. با وجود این محدودیتها، تا سال ۲۰۱۰ بیش از ۲۶۰ میلیون نفر از نیروی کار روستایی بدون داشتن مجوز اقامت شهری در شهرهای چین زندگی و کار میکردند؛ جمعیتی معادل حدود ۴۰ درصد جمعیت شهری کشور.
در هر دو تجربه، یک واقعیت نادیده گرفته میشود: مردم برای زندگی و کار به شهرها میآیند و ممنوعیتها لزوماً این نیاز را از بین نمیبرند. حق جابهجایی و انتخاب محل سکونت نیز در ماده ۱۳ اعلامیه جهانی حقوق بشر به رسمیت شناخته شده است. با این حال، سیاستهای محدودکننده رشد شهری در شکلهای تازهای ادامه پیدا کردهاند؛ از کمربندهای سبز و مرزهای رشد شهری گرفته تا مقرراتی که ساختوساز در اطراف شهرها را دشوار میکنند.
آناتومی ائتلاف مهار؛ چهار گروه با منافع همسو
محدود کردن رشد شهر معمولاً حاصل تصمیم یک گروه واحد نیست. چهار گروه اصلی میتوانند با انگیزههای متفاوت، در حمایت از سیاستهای مهار رشد شهری به یک ائتلاف مشترک برسند: ساکنان قدیمی، مالکان خانه، فعالان محیطزیست و مدیران شهری. هرکدام از این گروهها دلیل خاص خود را برای مخالفت با گسترش شهر دارند، اما نتیجه سیاستهای مورد حمایتشان میتواند به یک نقطه مشترک برسد: دشوارتر شدن ورود تازهواردان به شهر.




دیدگاهها