ویترینهای مجلل و شهرهای خالی
ممکن است پاسخ منفی باشد. جوئل کاتکین در بحث خود درباره «شهر زوالپذیر» یا Ephemeral City به همین تناقض اشاره میکند. شهری که زمانی محل تولید، تجارت، سکونت خانوادهها و شکلگیری نهادهای اجتماعی بود، ممکن است بهتدریج به چیزی شبیه یک ویترین بزرگ تبدیل شود؛ مکانی برای گردش، سرگرمی، مصرف و تجربه، اما نه لزوماً مکانی برای ساختن یک زندگی دائمی.
مسئله این نیست که کافه، هنر، گردشگری یا فرهنگ بد هستند. مسئله این است که آیا این فعالیتها ستونهای یک شهر قدرتمندند یا محصول شهری که ستونهای اصلی اقتصاد و زندگی اجتماعی خود را از دست داده است؟
شهری که قرار بود مرکز اقتصاد باشد
اچ. جی. ولز بیش از یک قرن پیش تصور میکرد که مراکز بزرگ شهری ممکن است بهتدریج از مراکز فرماندهی و تولید به چیزی شبیه یک بازار بزرگ، مجموعهای از فروشگاهها و محلهای تجمع و ملاقات تبدیل شوند. پیشبینی او امروز معنای تازهای پیدا کرده است.
در بخش بزرگی از تاریخ، شهرها به این دلیل رشد کردند که فعالیتهایی در آنها متمرکز میشد که به نزدیکی جغرافیایی نیاز داشتند. بازار، بندر، کارخانه، دفتر تجاری، بانک و شبکههای خدماتی همگی از تجمع انسانها و فعالیتها در یک مکان سود میبردند. شهر بزرگ در واقع یک مزیت اقتصادی تولید میکرد: نزدیکی. اما فناوری این مزیت را تا حدی تغییر داد.
رشد حملونقل، ارتباطات، رایانه و سپس اینترنت باعث شد بخشی از فعالیتهایی که پیشتر مجبور بودند در مرکز شهر مستقر شوند، بتوانند در فاصلهای بسیار بیشتر از مرکز فعالیت کنند. این همان چیزی است که در ادبیات شهری با مفهوم «نابودی فاصله» شناخته میشود. شرکت دیگر الزاماً مجبور نیست دفتر مرکزی خود را در گرانترین بخش شهر قرار دهد. کارمند میتواند از فاصله بیشتری کار کند. کارخانه میتواند به حاشیه شهر یا شهری کوچکتر منتقل شود. انبار، مرکز توزیع یا دفتر خدماتی میتواند جایی قرار بگیرد که زمین ارزانتر و فضای بیشتری در اختیارش باشد.
این تحول به معنای نابودی شهر نیست. اما یک چیز مهم را تغییر میدهد: مرکز شهر دیگر به اندازه گذشته برای همه فعالیتهای اقتصادی ضروری نیست. نمونه آمریکا این تغییر را بهخوبی نشان میدهد. در سال ۱۹۶۹ حدود ۱۱ درصد از بزرگترین شرکتهای این کشور در حومهها مستقر بودند؛ حدود یک ربع قرن بعد، این رقم به نزدیک ۵۰ درصد رسید. حتی در خردهفروشی، شرکتی مانند والمارت از بنتونویل آرکانزاس به یکی از بزرگترین بازیگران اقتصاد آمریکا تبدیل شد؛ نه از نیویورک. مرکز شهر دیگر تنها جایی نبود که میشد اقتصاد بزرگ را در آن سازمان داد.
وقتی کارخانه رفت، چه چیزی باقی ماند؟
اینجا نقطه عطف مهمی برای بسیاری از شهرهای قدیمی رخ داد. اگر کارخانهها، شرکتها و بخشی از طبقه متوسط از مرکز شهر خارج شوند، شهر با یک مسئله روبهرو میشود: با این کالبد بزرگ و گرانقیمت چه باید کرد؟ پاسخ بسیاری از شهرها، بازتعریف اقتصاد شهری بود. اگر نمیتوانستند با حومه بر سر کارخانه و دفتر مرکزی رقابت کنند، میتوانستند بر سر چیز دیگری رقابت کنند: جذابیت.
شهر باید «باحال» میشد. انبارهای قدیمی به لوفت تبدیل شدند. کارخانهها به گالری و مرکز فرهنگی تبدیل شدند. خیابانهای صنعتی به رستوران و کافه رسیدند. مناطق متروکه به محلههای هنری تبدیل شدند. جشنواره، موزه، معماری شاخص، زندگی شبانه و گردشگری به ابزارهای احیای شهری بدل شدند. این سیاستها در بسیاری از موارد واقعاً هم نتایج مثبتی داشتند. محلههایی که زمانی فرسوده و خالی بودند، دوباره زنده شدند. سرمایه وارد شد. ساختمانها بازسازی شدند. گردشگر آمد. کسبوکار شکل گرفت.




دیدگاهها