Home / Articles

This article is currently available in Persian. An English translation is being prepared.

مزایا و معایب تراکم شهری

جنبش «رشد هوشمند» (Smart Growth) با هدف کنترل گسترش افقی شهرها، بر تراکم‌سازی و محدودیت زمین تأکید دارد. اما آیا این راهکارها واقعاً گره‌گشای مشکلات شهری هستند؟

buidlings

یکی از ضرورت‌های اصلی «رشد هوشمند»، متوقف کردن گسترش جغرافیایی («پراکندگی» یا Sprawl) مناطق شهری و فشرده‌تر کردن آن‌ها (افزایش تراکم) است. برخی از مهم‌ترین راهبردها برای افزایش تراکم شامل «سهمیه‌بندی زمین» است که اغلب از طریق «مرزهای رشد شهری» و سایر اقداماتی که میزان زمینِ قابل‌توسعه را به‌شدت محدود می‌کنند، اعمال می‌شود؛ اقداماتی نظیر سهمیه‌بندی توسعه از طریق «عوارض تأثیر» (Impact Fees).

دلایل متعددی برای حمایت از افزایش تراکم و سهمیه‌بندی زمین ارائه شده است. با این حال، همه موافق نیستند که رشد هوشمند توانسته است ضرورت‌های لازم برای توجیه راهبردهای پیشنهادی خود را اثبات کند. گروهی از دانشگاهیان و پژوهشگران معتقدند که جنبش رشد هوشمند هیچ مسئله‌ای با درجه اهمیت کافی برای توجیه راهبردهایی نظیر سهمیه‌بندی زمین شناسایی نکرده است. آن‌ها (از جمله نگارنده این متن) بیانیه‌ای از اصولِ کاربری زمینِ بازارمحور را با عنوان «پیمان لون ماونتین» (Lone Mountain Compact) تدوین کرده‌اند که تأکید می‌کند:

«بنیادی‌ترین اصل این است که در صورت عدم وجود تهدیدی مادی برای سایر افراد یا جامعه، مردم باید آزاد باشند تا هر کجا و به هر شکلی که مایلند، زندگی و کار کنند.»

در ادامه، استدلال‌های موافقان رشد هوشمند و پاسخ‌های منتقدان را بررسی می‌کنیم:

استدلال رشد هوشمند: اراضی کشاورزی به دلیل شهرنشینی در حال نابودی هستند.

پاسخ: توسعه‌های شهری جدید در ایالات متحده کمتر از یک‌پنجمِ زمینی را به خود اختصاص داده‌اند که از چرخه تولیدات کشاورزی خارج شده است. طبق اعلام وزارت کشاورزی آمریکا، دلیل اصلی از دست رفتن اراضی کشاورزی، افزایش بهره‌وری (در کشاورزی) است، نه شهرنشینی. هیچ تهدیدی از جانب شهرنشینی برای امنیت غذایی وجود ندارد.

استدلال رشد هوشمند: فضاهای باز توسط گسترش شهری تهدید می‌شوند.

پاسخ: از سال ۱۹۵۰ تاکنون، زمین‌های بیشتری در قالب پارک‌های روستایی و طبیعی حفظ شده‌اند تا زمین‌هایی که در اثر شهرنشینی مصرف شده‌اند. فضاهای باز به‌طور قابل‌توجهی افزایش یافته‌اند، که این موضوع عمدتاً ناشی از کاهش اراضی کشاورزی به دلیل بهبود بهره‌وری است.

استدلال رشد هوشمند: مناطق شهری پرتراکم‌تر برای کاهش ترافیک ضروری هستند.

پاسخ: داده‌های بین‌المللی و آمارهای ایالات متحده نشان می‌دهد که تراکم ترافیک در مناطقی که تراکم شهری کمتری دارند، کمتر است.

استدلال رشد هوشمند: تراکم بالاتر برای فراهم کردن «انتخاب‌های حمل‌ونقل عمومی» و کاهش وابستگی به خودرو ضروری است.

پاسخ: فراهم کردن امکان انتخاب حمل‌ونقل عمومی برای جمعیتی بیش از یک اقلیت کوچک، نیازمند تراکمی بسیار فراتر از آنچه در مناطق شهری مدرن (چه در آمریکا و چه در اروپا) قابل‌تصور است، خواهد بود.

استدلال رشد هوشمند: تراکم بالاتر برای کاهش زمان سفر ضروری است.

پاسخ: داده‌های بین‌المللی و آمارهای ایالات متحده نشان می‌دهد که زمانِ رفت‌وآمد به محل کار در مناطق شهری با تراکم کمتر، کوتاه‌تر است.

استدلال رشد هوشمند: هزینه زندگی در مناطق شهری پرتراکم‌تر کمتر است.

پاسخ: اگرچه هزینه‌های حمل‌ونقل در مناطق شهریِ پراکنده‌تر (Sprawling) بیشتر است، اما هزینه‌های مسکنِ پایین‌تر، این تفاوت را به‌خوبی جبران می‌کند؛ به طوری که در مناطقی با پراکندگی بیشتر، هزینه کلی زندگی کمتر است.

استدلال رشد هوشمند: مناطق شهری پرتراکم‌تر برای خانوارهای کم‌درآمد عادلانه‌تر هستند.

پاسخ: نرخ کلی مالکیت مسکن و همچنین نرخ مالکیت مسکن در میان جوامع سیاه‌پوست، معمولاً در مناطقی که پراکندگی بیشتری دارند، بالاتر است.

استدلال رشد هوشمند: تراکم بالاتر برای کاهش آلودگی هوا ضروری است.

پاسخ: داده‌های بین‌المللی و آمارهای ایالات متحده نشان می‌دهد که شدت آلودگی هوا در مناطق شهری با تراکم کمتر، کمتر است.

استدلال رشد هوشمند: مناطق شهری پرتراکم‌تر هزینه‌های زیرساختی کمتری دارند.

پاسخ: هزینه‌های زیرساختی معمولاً در مناطق شهری با تراکم کمتر، پایین‌تر است. شهرهای با تراکم بالاتر معمولاً بار مالیاتی بیشتری بر دوش هر شهروند می‌گذارند.

استدلال رشد هوشمند: پراکندگی شهری به قیمت تضعیف مراکز شهری تمام شده است.

پاسخ: درصد بسیار بالایی از رشد حومه‌ای در ایالات متحده (۸۵ درصد) ناشی از رشد طبیعی و مهاجرت از مناطق روستایی بوده است، نه از شهرهای مرکزی. حومه‌نشینی در کشورهای با درآمد بالا یک پدیده جهانی است و تراکم‌های شهری حتی در اروپا و کانادا نیز با نرخ بالاتری در حال کاهش هستند.

منبع:

SMART GROWTH PROS & CONS (ARGUMENTS AND COUNTER-ARGUMENTS)

مطالعه نسخه فارسی — Read in Persian