شهر: یک تاریخ جهانی | The City: A Global History
«شهر: یک تاریخ جهانی» نوشته جوئل کاتکین (Joel Kotkin)، نویسنده و پژوهشگر آمریکایی حوزه شهر، جغرافیا و روندهای اقتصادی و اجتماعی است و نخستینبار در سال ۲۰۰۵ توسط Modern Library منتشر شد. کاتکین در این کتاب تلاش میکند تاریخ شهر را نه از منظر یک تمدن یا منطقه خاص، بلکه در مقیاسی جهانی و در طول حدود پنج هزار سال دنبال کند.
کتاب از شهرهای نخستین در بینالنهرین، دره سند و چین آغاز میشود و سپس به شهرهای جهان کلاسیک، شهر اسلامی و خاورمیانه، شهرهای تجاری اروپا، شهر صنعتی و در نهایت کلانشهرها و حومههای شهری دوران معاصر میرسد. در این مسیر، کاتکین نمونههایی مانند رم، ونیز، لندن، شانگهای، دیترویت و لسآنجلس را کنار یکدیگر قرار میدهد تا تغییر نقش شهرها در دورههای مختلف را نشان دهد.
اما کتاب صرفاً یک مرور تاریخی نیست. پرسش اصلی کاتکین این است که چرا بعضی شهرها شکل میگیرند، رشد میکنند و ماندگار میشوند و چرا برخی دیگر افول میکنند؟ او برای پاسخ، شهر را صرفاً یک مجموعه ساختمان یا یک ماشین اقتصادی نمیبیند؛ بلکه سه کارکرد اساسی را در شکلگیری و دوام شهرها برجسته میکند: امر مقدس، امنیت و فعالیت اقتصادی. از نظر او شهرها در دورههای مختلف تاریخی ترکیبی از این سه کارکرد را در خود داشتهاند و تغییر وزن آنها، شکل و سرنوشت شهرها را نیز تغییر داده است.
رویکرد کاتکین در این کتاب، بیش از آنکه یک نظریه شهری تخصصی یا یک تاریخ جزئی و دانشگاهی از تکتک شهرها باشد، یک روایت کلان و تطبیقی از شهرنشینی است. او شهرهای متعلق به دورهها و تمدنهای مختلف را کنار هم میگذارد و به عواملی مانند تجارت، قدرت سیاسی، مذهب، امنیت، زیرساخت، جمعیت، فناوری و جغرافیا توجه میکند. به همین دلیل، کتاب در حجمی نسبتاً کوتاه، تصویری گسترده از مسیر تحول شهر در تاریخ بشر ارائه میدهد.
در بخش پایانی، کاتکین این روایت تاریخی را به شهر معاصر پیوند میدهد و درباره تغییرات جمعیتی، فناوری، گسترش حومهها و چالشهای پیش روی شهرهای قرن بیستویکم بحث میکند. بنابراین، «شهر: یک تاریخ جهانی» را میتوان تلاشی برای فهم شهر امروز از مسیر تاریخ بلندمدت شهرنشینی دانست؛ کتابی که به جای تمرکز صرف بر شکل کالبدی شهر، میپرسد چه نیروهایی در طول تاریخ باعث شکلگیری، رشد و افول شهرها شدهاند.
