نظم بدون طراحی | Order Without Design: How Markets Shape Cities
«نظم بدون طراحی» مهمترین کتاب آلن برتو (Alain Bertaud)، شهرساز فرانسوی و پژوهشگر اقتصاد شهری، است که در سال ۲۰۱۸ توسط انتشارات MIT Press منتشر شد. برتو در این کتاب حاصل چند دهه تجربه خود در برنامهریزی شهری و کار در شهرهای مختلف جهان، از جمله در دوره فعالیتش بهعنوان برنامهریز ارشد شهری در بانک جهانی، را با ابزارهای اقتصاد شهری ترکیب میکند.
ایده اصلی کتاب از یک پرسش ساده شروع میشود: آیا شهر چیزی است که باید از پیش طراحی شود، یا بخش مهمی از نظم آن در نتیجه تصمیمهای میلیونها نفر و عملکرد بازارها شکل میگیرد؟ برتو استدلال میکند که شهرها را نمیتوان مانند یک ساختمان یا یک پروژه واحد طراحی کرد. میلیونها خانوار و بنگاه، هر روز درباره محل زندگی، محل کار، قیمت زمین، نوع ساختمان، مسیر رفتوآمد و شیوه استفاده از فضا تصمیم میگیرند و حاصل این تصمیمهای پراکنده، بخش مهمی از ساختار شهر را به وجود میآورد.
برتو در این چارچوب، شهر را پیش از هر چیز یک بازار بزرگ نیروی کار میبیند. اندازه و کارایی این بازار بر بهرهوری شهر اثر میگذارد و عواملی مانند قیمت زمین، تراکم، حملونقل، زیرساخت و مقررات کاربری زمین، نحوه دسترسی مردم به فرصتهای شغلی و مسکن را شکل میدهند. از همین منظر، کتاب موضوعاتی مانند بازار زمین، قیمت مسکن، تراکم، حملونقل، زیرساخت، مقررات کاربری زمین و مقرونبهصرفهبودن مسکن را به یکدیگر مرتبط میکند.
یکی از ویژگیهای مهم رویکرد برتو، فاصله گرفتن از نگاه شهر بهعنوان یک اثر هنری قابل طراحی از بالا است. او معتقد است برنامهریزان باید به جای تلاش برای تعیین شکل مطلوب شهر، بیشتر بر شناخت سازوکارهای اقتصادی و فضایی آن، فراهمکردن زیرساخت و اصلاح پیامدهای منفی مشخص مداخلات تمرکز کنند. در این نگاه، اقتصاد شهری و برنامهریزی شهری رقیب یکدیگر نیستند؛ بلکه برنامهریزان برای تصمیمگیری بهتر به ابزارهای اقتصاد شهری نیاز دارند و اقتصاددانان نیز باید یافتههای خود را به تصمیمهای واقعی شهر پیوند بزنند.
کتاب در ادامه به موضوعاتی مانند شهر بهعنوان بازار کار، نقش بازارها در شکلگیری شهر، رابطه حملونقل و قیمت زمین، درآمد خانوار و عرضه زمین، مقررات شهری و الگوهای مختلف شکل شهر میپردازد و در نهایت به این پرسش بازمیگردد که برنامهریزان و اقتصاددانان چگونه میتوانند در مدیریت واقعی شهرها در کنار یکدیگر کار کنند.
«نظم بدون طراحی» در واقع دفاع از رهاکردن شهر به حال خود نیست؛ بلکه تلاشی است برای نشاندادن اینکه پیش از هر مداخلهای در شهر، باید سازوکار بازارها، قیمت زمین، تراکم، حملونقل و رفتار خانوارها را فهمید. برتو با استفاده از تجربه شهرهای مختلف جهان، میان آنچه برنامهریز میخواهد برای شهر طراحی کند و نظمی که در عمل از تعامل میلیونها تصمیم فردی شکل میگیرد، تمایز میگذارد.
جهت آشنایی بیشتر با این اثر بحثی بین پل رومر، استاد دانشگاه نیویورک و برنده جایزه نوبل اقتصاد ۲۰۱۸، و آلن برتو، پژوهشگر ارشد موسسه مارون، درباره این کتاب را تماشا کنید :
