Home / Articles

This article is currently available in Persian. An English translation is being prepared.

چطور چین از زمین موتور رشد اقتصادی ساخت؟

در چین، زمین فقط جایی برای ساخت‌وساز نیست؛ منبعی برای تأمین هزینه‌های توسعه شهرهاست. اما دولت‌های محلی چطور از زمین درآمد به دست می‌آورند و این سازوکار چه ارتباطی با موج ساخت‌وساز و رشد اقتصادی چین دارد؟

چطور چین از زمین موتور رشد اقتصادی ساخت؟

این ویدئو بخشی از یکی از برنامه‌های جانی هریس (Johnny Harris)، روزنامه‌نگار و ویدئوساز آمریکایی، در کانال یوتیوب اوست که با زیرنویس فارسی منتشر شده است. در این بخش، او توضیح می‌دهد چین چگونه از زمین برای تأمین مالی دولت‌های محلی و پیشبرد توسعه اقتصادی استفاده می‌کند.

در چین، زمین فقط یک دارایی نیست که خریدوفروش شود یا ساختمانی روی آن بسازند. زمین به ابزاری برای تأمین مالی دولت‌های محلی تبدیل شده است؛ ابزاری که به آن‌ها امکان می‌دهد زیرساخت بسازند، پروژه‌های عمرانی را پیش ببرند و منابع مالی بیشتری برای توسعه شهر در اختیار بگیرند.

این سازوکار بر تفاوت مالکیت زمین‌های شهری و روستایی استوار است. زمین‌های شهری در مالکیت دولت‌اند، اما زمین‌های روستایی به جمع‌های روستایی تعلق دارند. وقتی شهر به سمت زمین‌های اطراف گسترش پیدا می‌کند، دولت محلی می‌تواند بخشی از زمین‌های روستایی را با پرداخت غرامت تصرف کند. این فرایند لزوماً یک معامله داوطلبانه میان مالک و خریدار نیست؛ دولت زمین را تملک می‌کند و سپس آن را وارد چرخه توسعه شهری می‌کند.

اما بخش مهم ماجرا بعد از تملک زمین اتفاق می‌افتد.

زمین خامی که هنوز جاده و زیرساخت مناسبی ندارد، با زمینی که به شبکه راه‌ها و امکانات شهری دسترسی پیدا کرده، ارزش یکسانی ندارد. دولت محلی با سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها، زمینه افزایش ارزش زمین را فراهم می‌کند. سپس به‌جای فروش خود زمین، حق استفاده از آن را برای ساخت‌وساز به سازندگان واگذار می‌کند. درآمد حاصل از این واگذاری می‌تواند بسیار بیشتر از هزینه تملک و آماده‌سازی اولیه زمین باشد.

برای دولت محلی، این درآمد اهمیت ویژه‌ای دارد: پولی که از واگذاری حق استفاده از زمین به دست می‌آید، لزوماً نباید به دولت مرکزی در پکن منتقل شود و می‌تواند در اختیار همان دولت محلی باقی بماند. از سوی دیگر، با افزایش ارزش زمین، امکان استفاده از آن به‌عنوان وثیقه برای دریافت وام بانکی نیز فراهم می‌شود. به این ترتیب، زمین هم مستقیماً درآمد ایجاد می‌کند و هم ظرفیت استقراض برای سرمایه‌گذاری‌های بعدی را بالا می‌برد.

این شیوه که «تأمین مالی از محل زمین» نامیده می‌شود، پس از تغییر نظام مالی چین در سال ۱۹۹۴، به یکی از منابع مهم تأمین مالی دولت‌های محلی تبدیل شد.

اما اهمیت این مدل فقط در چگونگی کسب درآمد از زمین نیست؛ بلکه در انگیزه‌ای است که برای ساخت‌وساز ایجاد می‌کند.

در یک اقتصاد بازار، معمولاً تقاضای مردم و بنگاه‌ها نقش مهمی در تعیین نوع ساخت‌وساز دارد. اگر خانوارها به خانه نیاز داشته باشند یا شرکت‌ها به دفتر کار و کارخانه احتیاج پیدا کنند، سازندگان با توجه به این تقاضا و سود احتمالی وارد عمل می‌شوند. چین نیز از این منطق مستثنا نیست. بااین‌حال، در این کشور انگیزه دیگری هم وجود دارد: ساخت‌وساز می‌تواند برای خود دولت محلی درآمدزا باشد.

دولت محلی فقط تأمین‌کننده خدمات عمومی یا ناظر بر فعالیت سازندگان نیست؛ افزایش ارزش زمین و واگذاری حق استفاده از آن نیز می‌تواند منابع مالی مورد نیازش را تأمین کند. در نتیجه، توسعه شهری علاوه بر پاسخ‌گویی به تقاضای بازار، با منافع مالی نهادی گره می‌خورد که اداره شهر را بر عهده دارد.

این تفاوت مهمی است. وقتی درآمد یک نهاد به توسعه زمین و ساخت‌وساز وابسته می‌شود، تصمیم‌های آن درباره گسترش شهر، زیرساخت و پروژه‌های عمرانی را نمی‌توان صرفاً با نیاز ساکنان توضیح داد. برای فهم مسیر توسعه شهری چین، باید دید زمین چگونه به منبع درآمد دولت تبدیل شده و این وابستگی چه انگیزه‌هایی برای ساختن شهرهای بیشتر ایجاد کرده است.

برنامه اصلی در یوتیوب: تماشای نسخه اصلی

مطالعه نسخه فارسی — Read in Persian