ساختمان دیگر فقط مصرفکننده انرژی نیست
یک ساختمان را معمولاً جایی تصور میکنیم که برق و گاز وارد آن میشود و انرژی درونش مصرف میشود: سیستم گرمایش و سرمایش کار میکند، چراغها روشن میشوند، تجهیزات برق میگیرند و ساکنان یا کاربران از ساختمان استفاده میکنند. در این تصویر، شبکه انرژی بیرون ساختمان تصمیم میگیرد و ساختمان مصرف میکند.
اما اگر ساختمان بتواند تا حدی درباره زمان و مقدار مصرف انرژی خودش تصمیم بگیرد، این رابطه تغییر میکند. دیگر ساختمان فقط مقصد انرژی نیست؛ میتواند به بخشی از مدیریت شبکه تبدیل شود.
این تغییر، بیش از آنکه به معنای تولید برق در هر ساختمان باشد، به معنای تغییر در نحوه مصرف است.
وقتی ساختمان با شبکه «حرف میزند»
بخش بزرگی از انرژی ساختمان صرف سیستمهایی مانند گرمایش، سرمایش و روشنایی میشود. این سیستمها همیشه مجبور نیستند دقیقاً در یک زمان و با یک شدت مشخص کار کنند.
اگر سیستم مدیریت ساختمان بتواند تشخیص دهد چه زمانی شبکه به برق بیشتری نیاز دارد یا چه زمانی بهتر است مصرف کاهش پیدا کند، میتواند بعضی فعالیتها را جابهجا یا تنظیم کند. اینجاست که حسگرها، کنترلهای هوشمند و نرمافزار اهمیت پیدا میکنند.
در یک ساختمان هوشمند، سیستمهای مختلف دیگر لزوماً جدا از هم عمل نمیکنند. تهویه، روشنایی و دیگر تجهیزات میتوانند اطلاعات را با یکدیگر به اشتراک بگذارند و بر اساس شرایط ساختمان و شبکه تنظیم شوند.
بنابراین، «هوشمندشدن» ساختمان فقط این نیست که چراغها خودکار خاموش شوند. مسئله بزرگتر این است که ساختمان بتواند وضعیت خودش و تا حدی وضعیت شبکه را بفهمد و بر اساس آن واکنش نشان دهد.
ساختمان میتواند شبیه باتری عمل کند، بدون اینکه باتری باشد
یکی از ایدههای مطرح در بحث کربنزدایی ساختمانها این است که ساختمان میتواند تا حدی نقش یک باتری را ایفا کند.
البته ساختمان باتری به معنای معمول کلمه نیست. قرار نیست دیوارهای آن برق ذخیره کنند. منظور این است که ساختمان بتواند زمان مصرف انرژی را مدیریت کند.
فرض کنید یک ساختمان چندین سیستم دارد که مجموعاً مقدار زیادی برق مصرف میکنند. اگر همه این سیستمها بدون توجه به وضعیت شبکه کار کنند، ساختمان صرفاً یک مصرفکننده است. اما اگر سیستم کنترل بتواند زمان مصرف بعضی تجهیزات را تغییر دهد، مقدار مصرف را کاهش دهد یا آن را به زمان مناسبتری منتقل کند، ساختمان دیگر کاملاً منفعل نیست.
این قابلیت وقتی اهمیت بیشتری پیدا میکند که فناوریهای دیگری نیز در کنار آن قرار بگیرند؛ از تولید برق با منابع تجدیدپذیر و باتری گرفته تا خودروهای برقی و سیستمهای مدیریت ساختمان. در چنین شرایطی، ساختمان فقط انرژی دریافت نمیکند؛ میتواند در یک سیستم بزرگتر، بر زمان ورود و خروج انرژی و زمان مصرف آن نیز اثر بگذارد.
مسئله فقط کاهش مصرف نیست
در نگاه اول ممکن است هدف چنین سیستمی ساده به نظر برسد: ساختمان باید برق کمتری مصرف کند. اما مسئله فقط مقدار مصرف نیست؛ زمان مصرف نیز اهمیت دارد.
اگر ساختمان بتواند مصرف خود را هوشمندانه تنظیم کند، در زمانهایی که شبکه تحت فشار است مصرفش را کاهش دهد و در زمانهایی که فشار کمتر است بخشی از فعالیتهایش را انجام دهد، ارزش آن فقط به میزان برق صرفهجوییشده محدود نمیشود.
در نتیجه، سؤال از این:
«چطور ساختمان را کممصرفتر کنیم؟»
به این تغییر میکند:
«چطور ساختمان را به یک عضو قابلتنظیم در سیستم انرژی تبدیل کنیم؟»
در سؤال اول، ساختمان تقریباً یک مسئله مهندسی داخلی است: تجهیزات را بهتر کنیم، عایق را تغییر دهیم یا سیستم تهویه را بهینه کنیم. اما در سؤال دوم، پای شبکه برق، تولید انرژی، ذخیرهسازی، خودروهای برقی و زمان مصرف نیز به میان میآید.
وقتی یک حسگر فقط یک حسگر نیست
برای فهم این تغییر، باید به مفهوم سیستمهای بههممتصل توجه کرد.
در یکی از نمونههای مطرحشده در این بحث، حسگرهای یک مجموعه ورزشی فقط برای کنترل انرژی استفاده نمیشوند. همان زیرساختی که میتواند به مدیریت گرمایش، سرمایش یا روشنایی کمک کند، اطلاعاتی درباره وضعیت فضای مجموعه نیز فراهم میکند؛ حتی میتواند به کاربران نشان دهد کدام بخش خدماتی خلوتتر است.
در بیمارستان نیز همین منطق شکل متفاوتی پیدا میکند. حسگرها و سیستمهای متصل میتوانند به هماهنگی میان افراد، اتاقها، آسانسورها و بخشهای مختلف کمک کنند.
این مثالها نشان میدهند که ارزش اتصال فقط در کاهش مصرف انرژی خلاصه نمیشود. همان زیرساخت اطلاعاتی که برای کنترل تهویه نصب شده، ممکن است در جای دیگری برای هماهنگکردن یک فرایند عملیاتی به کار بیاید.
بنابراین، ساختمان هوشمند صرفاً ساختمانی نیست که کمتر مصرف میکند؛ ساختمانی است که اطلاعات بیشتری از وضعیت خود دارد و میتواند بر اساس این اطلاعات، رفتار سیستمهایش را تغییر دهد.
از ساختمان تا شبکه
یک ساختمان بهتنهایی شبکه انرژی را متحول نمیکند. اهمیت این ایده زمانی بیشتر میشود که تعداد زیادی ساختمان در یک شهر چنین قابلیتی داشته باشند. در آن صورت، به جای مجموعهای از مصرفکنندگان کاملاً منفعل، با تعداد زیادی مصرفکننده روبهرو هستیم که هرکدام تا حدی میتوانند مصرف خود را مدیریت کنند.
اینجا مقیاس اهمیت پیدا میکند.
در یک ساختمان، مهندس میتواند درباره سیستم تهویه، حسگرها، کنترلها و تجهیزات تصمیم بگیرد. اما وقتی صحبت از هزاران ساختمان است، دیگر فقط سؤال فنی مطرح نیست. چه کسی هزینه تغییرات را پرداخت میکند؟ چه کسی ساختمانها را ارزیابی میکند؟ چه کسی تجهیزات را نصب و نگهداری میکند؟ چطور مالکان مختلف را به مشارکت ترغیب میکنیم؟ و چگونه میتوان اطمینان پیدا کرد که این ساختمانها واقعاً با زیرساخت انرژی شهر هماهنگ میشوند؟
اینجاست که ایده «ساختمان بهعنوان بخشی از شبکه» از یک پروژه فناوری به یک مسئله شهری تبدیل میشود.
نمونه شهر ایتاکا در ایالت نیویورک، که در این بحث مطرح میشود، به همین مسئله اشاره دارد. برنامه کربنزدایی این شهر قرار بود تعداد زیادی ساختمان را درگیر کند و برای ارزیابی و اجرای تغییرات، همکاری میان شهر، بخش خصوصی، مالکان ساختمان و منابع مالی لازم بود.
در چنین مقیاسی، داشتن فناوری کافی نیست. باید سازوکاری وجود داشته باشد که فناوری را از مرحله امکان فنی به مرحله اجرا در تعداد زیادی ساختمان برساند.
وقتی ساختمان بخشی از زیرساخت انرژی میشود
اگر ساختمان را فقط یک مصرفکننده ببینیم، راهحل ساده به نظر میرسد: مصرفش را کاهش دهیم.
اما اگر ساختمان را بخشی از شبکه بدانیم، تصویر دیگری شکل میگیرد. ساختمان میتواند همزمان چند نقش داشته باشد: محل زندگی یا کار، مصرفکننده انرژی، محل تولید انرژی، محل ذخیرهسازی، محل شارژ خودروهای برقی و یک نقطه قابلکنترل در شبکه.
در این نگاه، مرز میان «ساختمان» و «زیرساخت انرژی» تا حدی محو میشود. دیگر نمیتوان ساختمان را کاملاً جدا از شبکهای دید که به آن برق میرساند. وضعیت شبکه میتواند بر رفتار ساختمان اثر بگذارد و قابلیتهای ساختمان نیز میتواند به مدیریت شبکه کمک کند.
البته هوشمندشدن به معنی خودکارشدن همهچیز نیست. فناوری بهخودیخود تضمین نمیکند که ساختمانها واقعاً به بخشی مؤثر از شبکه تبدیل شوند. یک سیستم هوشمند باید نصب شود، داده جمع کند، درست کار کند و توسط افراد و سازمانهایی مدیریت شود که منافع و مسئولیتهای متفاوتی دارند.
به همین دلیل، هرچه تعداد ساختمانها بیشتر شود، سؤال از «چه فناوریای نصب کنیم؟» به «چطور این مجموعه را هماهنگ کنیم؟» تغییر میکند. در مقیاس یک شهر، باید میان هزاران ساختمان، مالکان مختلف، شرکتهای خدماتی، شبکه برق، سرمایهگذاران و نهادهای شهری ارتباط ایجاد شود.
شاید به همین دلیل است که در مقیاس شهر، مسئله فقط پیدا کردن یک حسگر یا نرمافزار جدید نیست؛ توانایی هماهنگکردن مجموعهای از فناوریها و بازیگران مختلف نیز بخشی از خود مسئله است.
وقتی از کربنزدایی ساختمان حرف میزنیم، معمولاً ذهن به سمت تجهیزات جدید میرود: پمپ حرارتی، پنل خورشیدی، باتری یا سیستم کنترل هوشمند. همه این فناوریها مهماند، اما تغییر مهمتر شاید در تعریف خود ساختمان باشد.
ساختمان سنتی را میتوان نقطهای در انتهای شبکه تصور کرد؛ انرژی وارد میشود و مصرف میشود. اما ساختمان متصل و هوشمند میتواند بخشی از یک سیستم پویا باشد؛ سیستمی که در آن تولید، ذخیرهسازی و مصرف انرژی با یکدیگر ارتباط دارند و زمان مصرف نیز به اندازه مقدار مصرف اهمیت پیدا میکند.
از این منظر، کربنزدایی فقط تلاش برای ساختن ساختمانهایی با مصرف کمتر نیست. تلاش برای ساختن ساختمانهایی است که بتوانند در یک سیستم انرژی پیچیدهتر، نقش فعالتری داشته باشند.
